Het verloop
De zaak is aangespannen door de erfgenamen van de verpachter. Bij de rechtbank vorderden zij het einde het van de pachtovereenkomst die hun overleden rechtsvoorganger met een aantal pachters aanging. Ook wilden zij een tractor van verpachter terug die bij de pachter gestald stond. De pachtkamer heeft in eerste aanleg misbruik van omstandigheden aangenomen en de pachters veroordeeld tot het teruggeven van het land en de tractor. De pachters zijn het daar niet mee eens en gaan in hoger beroep.
Voorgeschiedenis
Wat is er precies gebeurd? De pachters gebruikten percelen landbouwgrond van de verpachter tegen betaling. Er was sprake van een mondelinge afspraak tussen de pachters en de verpachter. In 2017 werd de verpachter gediagnosticeerd met Alzheimer en heeft hij een gemachtigde aangewezen die bevoegd was om al zijn zaken te behartigen. Eind 2018 heeft de gemachtigde een rentmeester ingeschakeld om de pacht schriftelijk vast te laten leggen en die heeft de pachters een geliberaliseerde overeenkomst aangeboden. Daarbij is duidelijk aangegeven dat de gemachtigde van de verpachter de volmacht heeft om de zaken van de verpachter te behartigen.
In reactie op dit verzoek hebben de pachters gesproken met de verpachter zonder bijzijn van de gemachtigde over het schriftelijk vastleggen van de pacht. De pachters namen een adviesbureau in de arm die voor hen een schriftelijke overeenkomst opstelde, zonder de verpachter of zijn gemachtigde daarin te kennen. Ook verkregen ze het ID-bewijs van de verpachter. Op 17 januari 2019 schreef de casemanager van de verpachter in zijn verslag dat de verpachter zelf zegt het overzicht kwijt te raken. Ook is hij duidelijk meer vergeetachtig en vertelt hij vaak hetzelfde. Op 28 januari 2019 is de pachtovereenkomst getekend, hoewel de verpachter betwist heeft dat het zijn handtekening is. Nadien overleed de verpachter.
Het oordeel
Het Hof oordeelt net als de pachtkamer dat sprake is van misbruik van omstandigheden omdat de verpachter door zijn dementie bewogen is om de schriftelijke pachtovereenkomst van januari 2019 aan te gaan. De verpachter kon de gevolgen van zijn handelen maar moeilijk overzien, zo blijkt uit de medische rapportages uit januari. Daarbij is hij benadeeld door het handelen van de pachters. Zo is een perceel pal naast de woning van de verpachter toegevoegd aan de pachtovereenkomst, terwijl dat voorheen niet in gebruik was bij de pachters. Ook is een extra persoon aangesteld als pachter, terwijl niet geheel zeker is of deze door de toets van indeplaatsstelling heen zou komen. De pachters wisten dat de verpachter dement was en een rentmeester had. Volgens hen was de verpachter echter nog scherp en wist hij wat hij wilde. Het Hof oordeelt dat de pachters de gemachtigde bewust buiten spel hebben geplaatst, terwijl zij van de problemen van de verpachter wisten. Ook de rentmeester van de verpachter hebben zij niet betrokken. Dit rekent het Hof de pachters zwaar aan.
Zo zwaar dat het misbruik van omstandigheden een reden vormt tot ontbinding van de mondelinge overeenkomst die al jaren bestond. Volgens het Hof handelen de pachters niet als goed pachter (zie artikel 7:347 BW) omdat ze van de zwakte van de verpachter misbruik hebben gemaakt om een pachtovereenkomst in hun voordeel te krijgen. Daarnaast veroordeelt het Hof de pachters tot een schadevergoeding en afgifte van het kentekenbewijs van de tractor. De pachters blijven dus met lege handen achter.
Conclusie
In dit geval was het misbruik van omstandigheden redelijk duidelijk. Dat is niet altijd het geval.
Heeft u vragen over wanneer iemand misbruik maakt van de omstandigheden? Neem dan contact op met ons kantoor. Wij voorzien u graag van advies.
Uitspraak van het Hof Arnhem-Leeuwarden van 24 maart 2026
ECLI:NL:GHARL:2026:1790
