Het financieringsvoorbehoud bij zakelijke vastgoedtransacties: waar moet u op letten?
Een ondernemer heeft zijn oog laten vallen op een bedrijfspand. De verkoper wil snel tekenen en de koper wil het pand niet mislopen. De koopovereenkomst wordt getekend, terwijl de bank het financieringsverzoek nog in behandeling heeft. Komt de financiering niet rond, dan zit de koper vast aan een koopovereenkomst die hij niet kan nakomen. Een goed geformuleerd financieringsvoorbehoud voorkomt dat. Waar u bij zo’n voorbehoud op moet letten, leest u in deze blog.
Wat is een financieringsvoorbehoud?
Een financieringsvoorbehoud is doorgaans een ontbindende voorwaarde.[1] De koopovereenkomst komt tot stand, maar de koper kan deze ontbinden als hij de financiering niet rond krijgt. Bij de koop van een woning door een particulier maakt een voorbehoud in veel gevallen deel uit van de koopovereenkomst
Bij zakelijke partijen ligt dit anders. Een standaardmodel ontbreekt en de verkoper zal het voorbehoud vaak liever weglaten. Als een koper daarin meegaat, moet hij weten wat hij doet. Zo verbeurde een vennootschap, die een bedrijfspand van € 13,9 miljoen kocht zonder financieringsvoorbehoud en de financiering niet rond kreeg, een boete van € 1,39 miljoen. Matiging wees de rechtbank af, omdat een boete van tien procent bij vastgoed gebruikelijk is en het financieringsrisico bij de koper ligt. De bestuurder die aanvoerde dat hij het vervallen van het voorbehoud niet had opgemerkt, werd zelfs persoonlijk aansprakelijk gehouden voor de schade van de verkoper. Hij had bij ondertekening de tekst moeten lezen of zich hierover moeten laten informeren.[2]
Wordt een voorbehoud opgenomen, dan zijn er verschillende aandachtspunten voor zowel koper als verkoper. Hieronder loop ik die langs.
Het bedrag
Voor de koper is van belang dat het bedrag in het voorbehoud aansluit bij wat hij werkelijk moet lenen, inclusief bijkomende kosten zoals overdrachtsbelasting of verbouwingskosten. Staat in het voorbehoud een lager bedrag dan de koper wil lenen, dan loopt hij het risico dat hij zich niet op het voorbehoud kan beroepen als de bank zijn hogere aanvraag afwijst. De verkoper wil juist dat het bedrag niet hoger is dan nodig.
Dat een verschil tussen het afgesproken bedrag en de aanvraag bij de bank tot discussie kan leiden, laat een arrest van het Hof ’s-Hertogenbosch zien. Het voorbehoud zag op € 362.500,-, maar de koper had bij de bank € 395.000,- aangevraagd. De verkoper accepteerde het beroep op het voorbehoud daarom niet. Het hof oordeelde echter dat hierop wél een beroep kon worden gedaan, omdat uit de stukken bleek dat de bank de financiering ook bij het lagere bedrag zou hebben geweigerd.[3] Het is daarom van belang dat in het voorbehoud duidelijk wordt opgenomen voor welk bedrag de koper financiering moet aanvragen.
De termijn
De koper wil meestal een ruime termijn voor het aanvragen van de financiering, liefst met de mogelijkheid tot verlenging. Dat een te korte termijn de koper duur kan komen te staan, blijkt uit een uitspraak van het Hof Arnhem-Leeuwarden. Een vastgoedvennootschap die bedrijfsvastgoed kocht, ging akkoord met een termijn van ruim vijf weken voor het voorbehoud, terwijl de bank al had aangegeven drie maanden nodig te hebben. Toen de financiering niet op tijd rond was, legde het hof dat risico bij de koper: doordat zij de korte termijn zelf had aanvaard, kon zij zich niet op het voorbehoud beroepen en verbeurde zij een boete van tien procent van de koopsom.[4]
Gelet hierop is het van belang dat in het voorbehoud duidelijk wordt vastgelegd (1) wat de einddatum is, (2) of verlenging mogelijk is en onder welke voorwaarden en (3) hoe het voorbehoud moet worden ingeroepen.
De voorwaarden van de financiering
Dit is in de praktijk vaak het grootste discussiepunt. De koper wil kunnen ontbinden als hij geen financiering krijgt tegen voor hem acceptabele voorwaarden. Daarmee houdt hij namelijk de vrijheid om een aanbod van de bank af te wijzen. De verkoper wil juist voorkomen dat een aanbod van de bank dat iets afwijkt – denk aan een hogere rente of extra zekerheden – grond voor ontbinding oplevert.
Regelt het voorbehoud daar niets over, dan staat de verkoper met lege handen. Dat ondervond een verhuurder in een zaak bij de Rechtbank Den Haag, waarin een ondernemer een huurovereenkomst voor bedrijfsruimte had gesloten onder financieringsvoorbehoud. De ondernemer had financiering aangevraagd, maar wees een voorstel van een bank af, omdat die € 50.000,- eigen vermogen en aanvullende zekerheid eiste. Zijn beroep op het voorbehoud slaagde toch, nu het voorbehoud niet omschreef welke financieringslast hij moest accepteren.[5]
Het is daarom van belang dat uit het voorbehoud duidelijk blijkt welk aanbod de koper moet accepteren, bijvoorbeeld door een maximale rente of jaarlast af te spreken. Zo weten beide partijen vooraf waar de grens ligt.
Inspanning en documentatie
Een koper die een financieringsvoorbehoud bedingt, moet zich ook daadwerkelijk inspannen om de financiering te krijgen. Wat voldoende inspanning is, laat de hiervoor besproken uitspraak van het Hof Arnhem-Leeuwarden zien. De koper stelde dat zij bij twee banken en bij private investeerders tevergeefs om financiering had gevraagd. Het hof vond dat onvoldoende. De ene bank had alleen mondeling en nog vóór een aanvraag laten weten geen nieuwe klanten aan te nemen. De andere bank kon de aanvraag niet beoordelen, omdat de koper de gevraagde stukken, waaronder de jaarrekening, niet had aangeleverd.[6]
Ook de documentatie die de koper bij een beroep op het voorbehoud moet overleggen, luistert nauw. De koper wil daarin vaak zo min mogelijk vastleggen, bijvoorbeeld dat één afwijzing van zijn eigen bank volstaat. De verkoper wil doorgaans juist meer verplichtingen opnemen, omdat hij aan de hand van de stukken moet kunnen beoordelen of het beroep terecht is gedaan.
Het is daarom van belang dat in het voorbehoud wordt vastgelegd (1) bij hoeveel en welke banken de koper een aanvraag moet indienen, (2) welke stukken hij bij een beroep op het voorbehoud moet overleggen en (3) of de afwijzingen van de banken gemotiveerd moeten zijn.
De boete
Tot slot de sanctie. In koopovereenkomsten voor bedrijfsvastgoed staat vrijwel altijd een boete van tien procent van de koopsom als een partij niet nakomt. Een koper die zich ten onrechte op het financieringsvoorbehoud beroept, is die boete in principe verschuldigd, ook als de verkoper geen schade heeft geleden.
Matiging door de rechter is in bepaalde gevallen mogelijk, maar de lat ligt hoog. Zo liet de Hoge Raad het oordeel in stand dat een boete van tien procent van de koopsom niet buitensporig is, ook al was de werkelijke schade van de verkoper een fractie daarvan.[7] Toch blijft een boete niet altijd volledig in stand. Het Hof Den Haag matigde dit jaar bijvoorbeeld een gevorderde boete van € 60.000,- tot € 25.000,-, omdat de verkoper zijn beleggingspand na de ontbinding voor € 50.000,- meer aan een ander had verkocht.[8]
Ons advies
Bij zakelijke vastgoedtransacties is het financieringsvoorbehoud geen standaardbeding, maar een onderhandelpunt. Een koper doet er verstandig aan erop te letten dat het bedrag, de termijn en de voorwaarden aansluiten op de financiering die hij werkelijk nodig heeft. Na ondertekening moet hij de aanvraag bij de bank direct in gang zetten en goed documenteren. Een verkoper heeft juist belang bij een concreet en kort voorbehoud met duidelijke eisen aan inspanning en documentatie, zodat hij snel weet waar hij staat. In beide gevallen geldt dat een voorbehoud dat vooraf goed op de transactie is afgestemd, vaak discussie achteraf voorkomt.
BVD advocaten heeft uitgebreide ervaring in het adviseren en begeleiden van de koop en verkoop van bedrijfsvastgoed en het opstellen en beoordelen van koopovereenkomsten en financieringsdocumentatie. Neem gerust vrijblijvend contact met ons op om te bespreken wat wij voor u kunnen betekenen.
[1] Zie artikel 6:21 en 6:22 BW.
[2] Rb. Groningen 19 december 2012, ECLI:NL:RBGRO:2012:BY7934.
[3] Hof ’s-Hertogenbosch 27 september 2022, ECLI:NL:GHSHE:2022:3271.
[4] Hof Arnhem-Leeuwarden 21 januari 2020, ECLI:NL:GHARL:2020:518.
[5] Rb. Den Haag 17 november 2014, ECLI:NL:RBDHA:2014:16599.
[6] Zie voetnoot 4.
[7] HR 13 juli 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW4986. Zie ook artikel 6:94 lid 1 BW: matiging is alleen mogelijk als de billijkheid dit klaarblijkelijk eist.
[8] Hof Den Haag 4 augustus 2026, ECLI:NL:GHDHA:2026:2751.