Column "Klokkenluiders moeten van hun hij-zal-wel-gelijk-hebben-imago af" in het Nederlands Dagblad door mr J.W.A. van Dommelen
14 November 2011
Vroeger waren het misschien wat zonderlinge individuen, moedige burgers die misstanden van publiek belang aan de kaak stelden. Tégen de voortkabbelende stroom in van “onrecht toedekken” en mét gevaar voor baan en positie. De bouwwereld kende haar Ad Bos en de bekendste luis in de pels bij defensie heet Fred Spijkers.
Maar de klokkenluider van nu is inmiddels in een maatmak gehesen.
Overal zijn klokkenluidersprotocollen gemaakt. In ziekenhuizen, bij accountantskantoren, scholen, woningbouwverenigingen, bij de gemeente en op ministeries; je kunt het zo gek niet bedenken of je komt er deze regelingen tegen onder het motto “als u de klok wilt luiden, doe het dan zo. En naar goed Nederlands gebruik wordt binnenkort een landelijk advies- en verwijspunt opgetuigd, als sluitstuk op de bescherming van deze beroepsgroep.
Moeten we voor deze waaghalzen geen groot respect hebben? Vaak wel. Maar is reden om ook wat kregel te worden als er weer een klokkenluider van zich laat horen. Daarom een kritische kanttekening over “medialisering” van de klokkenluider.
Melder van angstcultuur
Steeds vaker vinden we de klokkenluider terug in een rol van anonieme melder van een angstcultuur. Neem een grote zorgorganisatie. Er moet eigenlijk al jaren gereorganiseerd worden en dat lukt maar niet. Dan komt er een nieuwe bestuurder die er door de toezichthouders juist op wordt geselecteerd om met daadkracht de oude patronen ter discussie te stellen en ze uiteindelijk te vervangen door nieuwe; een bezem door de organisatie dus. Het is niet vreemd dat in dat proces huisjes omver gaan en er personeelsleden zich boos en teleurgesteld tegenover deze nieuwe bestuurder gaan opstellen. Rancune en frustratie kan dan maar zo de voedingsbodem worden waardoor dingen die anders hadden gemoeten in een organisatie tot “misstanden” uitgroeien die een zodanige omvang hebben dat “de samenleving het moet weten”.
We zien deze klokkenluiders dan soms niet herkenbaar en met vervormde stem terug op televisie, vertellend over de “angstcultuur” in hun organisatie. Dat maakt de gesuggereerde urgentie en de actualiteit alleen nog maar groter. Er dreigt gevaar. Wie stopt het monster? Dit soort sfeermakerij, gevoegd bij wat verborgen camerabeelden en een tekst van een willekeurige buurtbewoner die altijd al vreemd vond dat de gordijnen in het zorgcentrum zo lang gesloten bleven, is tegenwoordig schering en inslag in de actualiteitenprogramma’s. Het is shownieuws en de klokkenluider is het extra hapklare zoutje voor het volk dat het grootverdienend management in de publieke sector toch al niet vertrouwde.
Maar ook de niet-anonieme klokkenluider doet het goed in onze nieuwscultuur.
Zij ontwikkelen zich graag tot een soort zelfbenoemde ‘redder”. Bijvoorbeeld de zestiger die al jaren dagelijks zijn oude demente moeder bezoekt in het zorgcentrum maar ervan overtuigd raakt dat de zorg voor haar ernstig tekort schiet. In plaats van naar de klachtencommissie te stappen gaat de man het gedrag van de verzorging dagelijks registeren en becommentariëren. En laat dat weten aan buurt en krant. Tot hun ergernis en wanhoop van de mensen die moeder verzorgen. Maar de man voelt zich als klokkenluider tot die strijd gelegitimeerd.
Hij zal wel gelijk hebben-imago
Het wordt daarom tijd de klokkenluider van zijn “hij zal wel gelijk hebben” -imago te ontdoen. Ook een klokkenluider heeft onderliggende belangen en wordt gevoed door doorgemaakte teleurstelling en individuele rancune. De romantiek van de nobele Zorro moet eraf. Ook zijn verhaal moet goed worden gecheckt. We hebben daarvoor allerlei commissies, inspecties en rechters. En ja, daar moeten we in beginsel wel in geloven. Laat je dat los met de verzuchting dat de bestaande instituties toch allemaal op de hand zijn van de gevestigde orde- en dat is klokkenluiderssentiment- dan is het einde zoek.
Nuchter
Tegen deze achtergrond is het verzet van Minister Donner tegen de plannen van de Tweede Kamer om een “huis voor klokkenluiders” te bouwen goed te begrijpen. De Socialistische Partij is bezig met een initiatiefwet tot oprichting van een onafhankelijke onderzoeksinstelling. Tegen de stroom in heeft de minster niet weer een grote onderzoeksorganisatie in het leven geroepen maar een onafhankelijke commissie die de klokkenluider naar bestaande instituten verwijst. Donner is op dit thema met de Kamer nog niet klaar.
Maar misschien dat er ergens een belletje gaat rinkelen.
Actualiteiten
- 19 September 2011
Nieuwe personenvennootschappen van de baan - 25 Augustus 2011
Column “De weigerambtenaar: geus of dubieus?” in het Nederlands Dagblad door mr J.W.A. van Dommelen - 11 Juli 2011
Column "Meldpunt Ouderenmishandeling" door mr J.W.A. van Dommelen - 29 Juni 2011
Column “Wet Dwangsom” door mr G.H.A. Versluis - 27 Juni 2011
Column “Nieuwe nuchterheid” in het Nederlands Dagblad door mr J.W.A. van Dommelen