Column “De weigerambtenaar: geus of dubieus?” in het Nederlands Dagblad door mr J.W.A. van Dommelen
25 Augustus 2011
De weigerambtenaar: geus of dubieus?
Er zijn er- volgens het COC- ongeveer 100. Bijzondere ambtenaren van de burgerlijke stand die met een beroep op hun geweten géén homostellen trouwen. Ze zijn weer uitgebreid in het nieuws. En het verzet tegen deze gewetensbezwaarden wordt steeds grimmiger.
Uitgerekend in Amsterdam bleken er onlangs nog twee te zijn van 487 trouwambtenaren die uit overtuiging weigerden.
De stad had eerder trots verklaard dat zij niet één ambtenaar binnen de gelederen had die het homohuwelijk niet wenste te sluiten. Arme betrokkenen, want het commentaar was niet van de lucht.
Er circuleren inmiddels lijsten met “weigervrije gemeenten”, gemeenten zonder gewetensbezwaarde ambtenaren waar besloten is dat alleen ambtenaren worden benoemd die alle huwelijke sluiten. En de burgemeester van Groningen verklaarde deze zomer dat hij in 2014 alle weigerambtenaren wil hebben weggewerkt.
Geuzen
Ze zijn zo’n beetje de lakmoesproef geworden van de tolerantie in Nederland. Geuzen tegen wil en dank. Serieus onderwerp van politiek gekrakeel, onderhandelingen en zelfs het regeerakkoord uit 2007, waarin de ruimte om nee te zeggen voor de bijzonder ambtenaar van de burgerlijke stand (babs) door de christelijke politiek zwaar is bevochten maar gerealiseerd.
Totdat er de klad in kwam door een draai van de Commissie Gelijke Behandeling die ging vinden dat gemeenten toch mogen eisen dat ambtenaren huwelijken sluiten tussen personen van gelijk geslacht. Het huidige kabinet is overigens niet van plan dit advies op te volgen en propageert praktische oplossingen: zorg er maar voor dat andere ambtenaren in je gemeente die stellen wel willen trouwen.
Wat doet de ambtenaar eigenlijk?
Het is verleidelijk de discussie te benaderen vanuit de waarneming wat de babs in Nederland van de ceremonie heeft gemaakt. De aankleding,de show, en soms de ongevraagde gedichten die welwillend worden aangehoord.
Maar wat gebeurt er nu eigenlijk op het gemeenthuis, ontdaan van alle franje?
De aanstaande echtgenoten sluiten met elkaar een huwelijkscontract door elkaar het ja-woord te geven. Dat kan alleen maar rechtsgeldig tegenover een overheidsambtenaar die daarna verklaart dat de partijen “door de echt aan elkaar verbonden zijn”. En daarvan maakt hij een acte op die in het huwelijksregister wordt opgenomen. Zijn rol is vergelijkbaar met die van een notaris die verplicht betrokken is bij een woningtransactie.
Moet nu een ambtenaar met zo’n taak de ruimte krijgen nee te zeggen tegen homostellen?
De moeite waard?
Voor veel christenen is de hernieuwde jacht op de weigerambtenaar het zoveelste bewijs van het seculiere donker dat over ons land neerdaalt.
Ik beschouw echter alle tijd en energie die in de afgelopen jaren is gestoken in de veiligstelling van de positie van de weigerambtenaar verspilde moeite; het beroep op het geweten is wat mij betreft altijd misplaatst geweest.
Een ambtenaar in het publiek domein zal zijn religieuze opvattingen –welke dat ook zijn- in principe én uit principe opzij moeten zetten. Ga maar na.
Een christelijke rechter dient een echtscheiding uit te spreken, ook al stelt hij vast dat de getrouwen “slechts” willen scheiden omdat ze op elkaar uitgekeken zijn. Een minister, een burgenmeester, ze zijn er voor iedereen. Ze zullen in de uitoefening van hun ambt – ook op zondag- tegen situaties aanlopen waarin ze hun religieuze opvattingen opzij moeten zetten.
Een bijstandsconsulent van een gemeente kan nog zulke grote moeite hebben met het harde sociale beleid dat hij moet uitvoeren, hij kan toch moeilijk met een beroep op zijn geweten simpelweg weigeren zijn werk te doen. In zo’n situatie zal over een andere taak binnen de gemeente moeten worden gepraat.
En terugkerend naar de sfeer van de trouwambtenaar: stel een man en vrouw komen aan de balie van het gemeentehuis om een geregistreerd partnerschap aan te gaan. Dat is een samenlevingsvorm die alle juridische trekken van het burgerlijke huwelijk heeft maar slechts anders heet. Kan de ambtenaar dan zeggen: daar wil ik niet aan meedoen, want ik vind dat u zou moeten kiezen voor het huwelijk? Nee. Precies daarom kan een babs homostellen ook niet weigeren.
Als je dus als ambtenaar wilt werken in het publiek domein zul je je persoonlijke opvattingen ondergeschikt moeten maken aan je publieke taak. Het zou verstandig zijn de ondoordachte strijd om de positie van weigerambtenaar te staken.
Mr. J.W.A. van Dommelen is advocaat bij Bouwman van Dommelen te Veenendaal.
Actualiteiten
- 14 November 2011
Column "Klokkenluiders moeten van hun hij-zal-wel-gelijk-hebben-imago af" in het Nederlands Dagblad door mr J.W.A. van Dommelen - 19 September 2011
Nieuwe personenvennootschappen van de baan - 11 Juli 2011
Column "Meldpunt Ouderenmishandeling" door mr J.W.A. van Dommelen - 29 Juni 2011
Column “Wet Dwangsom” door mr G.H.A. Versluis - 27 Juni 2011
Column “Nieuwe nuchterheid” in het Nederlands Dagblad door mr J.W.A. van Dommelen